MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN VĂN HÓA ĐỌC SÁCH TRONG NHÀ TRƯỜNG

     Trong giai đoạn công nghệ phát triển mạnh mẽ như vũ bão với sự phong phú, đa dạng về các loại hình giải trí như hiện nay thì việc xây dựng thói quen đọc sách cho học sinh tiểu học quả thực rất khó khăn. Các phương tiện truyền thông ngày càng đa sắc, nhất là các kênh giải trí dành cho các em rất hấp dẫn, thu hút thị hiếu học sinh. Nhà nhà wifi, người người smart phone. Các thiết bị điện tử và mạng xã hội,… đang chiếm hết sự chú ý của lứa tuổi các em. Ngoài những công việc cần làm, các em lại say sưa với chiếc điện thoại. Các em khó kiềm chế cảm xúc, dễ nổi nóng, cáu giận, ít quan tâm đến thế giới xung quanh. Học sinh tiểu học lại là lứa tuổi đang từng bước gia nhập vào xã hội thế giới của mọi mối quan hệ, đang hình thành và phát triển cả về mặt sinh lí, tâm lí,…Các em chưa đủ ý thức, phẩm chất và năng lực như một công dân thực thụ, thiếu tập trung cao độ, hành vi ý chí chưa cao. Do đó, việc hình thành và phát triển thói quen đọc sách ở các em càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Vậy, làm thế nào để việc xây dựng thói quen đọc sách ở học sinh tiểu học mang lại hiệu quả cao? Giải pháp nào giúp học sinh tiểu học nhận ra: “Thói quen đọc sách là một phần không thể thiếu trong cuộc sống?

     Trong những năm qua, cũng như các trường trên địa bàn thành phố Đồng Hới, Trường Tiểu học số 1 Nam Lý đã chú trọng tổ chức các hoạt động đọc sách, xây dựng phong trào “Thư viện thân thiện”, “Góc thư viện”,… và bước đầu đạt kết quả đáng khích lệ. Tuy nhiên, việc giúp học sinh hình thành và xây dựng thói quen đọc sách mỗi ngày là vấn đề trăn trở không chỉ đội ngũ giáo viên trường tôi. Trong bài viết này, tôi mạnh dạn chia sẻ một số giải pháp với mong muốn giúp học sinh xây dựng và phát triển thói quen đọc sách-góp phần hình thành nhân cách cho các em.

     1.  “Sách có ích lợi gì?”.

Có một câu danh ngôn về sách mà tôi rất tâm đắc: “Sách là kho tàng đã và đang cho ta trí tuệ và biến ta thành người có tri thức, học rộng, tài cao.” (Khuyết danh). Vậy có khi nào ta tự hỏi: “Sách có tự bao giờ?” Có lẽ sách chỉ ra đời khi con người cần ghi lại những gì mà người ta nhận thức về thế giới xung quanh, nhằm lưu giữ và truyền lại cho hậu thế. Trước khi có sách, tri thức của nhân loại được tích lũy bằng con đường truyền khẩu. Những kinh nghiệm quý báu trong cuộc sống đã được ông cha ta lưu giữ qua những câu tục ngữ, ca dao, thành ngữ và được truyền miệng từ đời này sang đời khác. Ngày nay, cùng với sự phát triển của đất nước, sách vẫn giữ vai trò quan trọng của mình trong đời sống nhân loại, là phương tiện giúp con người nhận thức về thế giới và khám phá thế giới, là cầu nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai. Sách là tài sản vô giá, là người bạn tốt của con người. Bởi sách là nơi lưu trữ toàn bộ sản phẩm tri thức của con người, giúp ích cho con người về mọi mặt trong đời sống xã hội. Sách mở ra con đường thơm hương sắc cuộc đời, thổi vào tâm hồn tình yêu thương dạt dào, tràn ngập xúc cảm. Đọc sách giúp chúng ta tư duy, nhận thức sâu sắc hơn, tâm hồn thư thái hơn và tích lũy được vốn từ ngữ phong phú hơn. Từ đó giúp ta tự tin trong học tập cũng như giao tiếp, ứng xử. Nếu không đọc sách, con người sẽ hạn hẹp về tầm hiểu biết, tâm hồn sẽ khô cằn như sỏi đá. Vậy thì vì sao chúng ta lại không cùng nhau xây dựng và phát triển thói quen đọc sách không chỉ cho học sinh mà cho cả bản thân của mỗi người giáo viên? Có ai trong số chúng ta, đã duy trì thói quen đọc sách?

     2. Tạo dựng thói quen đọc sách cho học sinh mỗi ngày.

Để hình thành thói quen đọc sách cho trẻ là việc làm không khó nhưng cũng không dễ. Vậy cần làm gì và bắt đầu từ đâu để tạo lập thói quen, kỹ năng đọc sách? Làm sao để các em say mê đọc sách  như say chơi game hay xem các kênh giải trí? Theo tôi, nên chăng chúng ta  dùng 15 phút đầu giờ (sáng hoặc chiều) cho các em đọc sách, phát triển văn hóa đọc ngay từ trong các tiết học mỗi ngày. Hay các tiết sinh hoạt tập thể, sinh hoạt lớp mỗi tuần, chúng ta dành ra 15 phút cho các em đọc sách. Đối với học sinh lớp 1, thời gian đầu năm học, khi các em chưa đọc thông viết thạo thì giáo viên đứng lớp cần đọc sách cho học sinh nghe. Thói quen mỗi ngày dù chỉ kéo dài 10-15 phút (tương tự như chơi điện thoại, máy tính bảng,…) nhưng sẽ dần hình thành cho học sinh sự hứng thú, thói quen cũng như không nản lòng khi khám phá nội dung sách.

     3. Lựa chọn sách phù hợp với lứa tuổi học sinh.

Như chúng ta đã biết, học sinh tiểu học rất thích đọc truyện tranh. Vì vậy, giáo viên đứng lớp cần chuẩn bị cho các em những quyển sách mà các em yêu thích để bước đầu khơi gợi niềm đam mê. Đặc biệt là yêu cầu mỗi bạn cần trang bị cho riêng mình một quyển sổ nhật ký đọc sách (bắt đầu từ lớp 2) nhằm ghi lại quá trình đọc sách và nêu cảm nhận của mình về cuốn sách đó. Giáo viên dẫn dắt, gợi mở bằng những câu hỏi ngắn gọn như: “Câu chuyện có mấy nhân vật? Em thích nhân vật nào nhất? Vì sao?...” giúp học sinh tự tin, hào hứng chia sẻ trước lớp. Khi đã dần hình thành thói quen đọc sách, giáo viên cần hướng các em khám phá những quyển sách bổ ích như Hạt giống tâm hồn, Những tấm lòng cao cả, dạy kỹ năng sống,… Xã hội ngày nay, ngập tràn các loại sách cho chúng ta lựa chọn. Hàng loạt những cuốn sách ra đời hằng ngày với những nội dung mới lạ, hình thức đẹp mắt. Bố mẹ, thầy cô nếu không cùng con em khám phá sách thì rất khó để chọn lựa cho các em những cuốn sách hay, bổ ích. Có không ít thanh thiếu niên có suy nghĩ lệch lạc chỉ vì đọc sách có nội dung không lành mạnh. Kant nói: “Đọc một cuốn sách hay cũng giống như được nói chuyện với cao nhân trí giả”. Đọc sách không chỉ là đọc sách tốt mà sách còn phải phù hợp với lứa tuổi. Nhất là đối với học sinh tiểu học, khi trước mắt các em mở ra bao con đường để khám phá cái mới, cái lạ trong cuộc sống.  Nếu chúng ta không định hướng, uốn nắn thì các em rất dễ chọn sai con đường mình đi. Muốn đọc sách đạt hiệu quả, cần dạy học sinh phương pháp, kỹ năng đọc sách. Đọc tốt, cảm nhận tốt sẽ là nền tảng giúp học sinh phát triển toàn diện, góp phần hình thành nhân cách cho học sinh.

     4. Giáo viên phải là tấm gương đọc sách cho học sinh.

Đối với học sinh tiểu học, thầy cô là mẹ là cha. Các em có ảnh hưởng rất lớn từ phong thái, tính cách của thầy cô. Vì vậy, nếu thầy cô có thói quen đọc sách, trẻ sẽ xem thầy cô là tấm gương và bắt chước theo những hình ảnh mà chúng thấy hằng ngày. Nếu thầy cô không đọc sách thì làm sao cùng học sinh chia sẻ nội dung sách? Nếu không đọc sách thì làm sao thầy cô dạy học sinh thói quen đọc sách? Nếu không đọc sách thì thầy cô không thể đáp ứng được các yêu cầu của xã hội đặt ra. Dành thời gian trò chuyện cùng nhau, chia sẻ cùng con, lắng nghe con trẻ mỗi ngày dường như đã trở thành điều xa xỉ trong xã hội hiện đại này. Internet, công nghệ số,…đang vô tình cuốn con người vào vòng xoáy của nhiều thú vui riêng. Vô số hình ảnh ta dễ dàng bắt gặp khắp nơi là những khuôn mặt cắm cúi, say sưa với thế giới ảo. Do đó, hình thành thói quen  đọc sách không chỉ ở học sinh mà chúng ta, mỗi thầy cô giáo phải làm sao thực sự là một tấm gương về ý thức đọc sách? Mỗi lớp học, khối học hay nhà trường cần tổ chức các cuộc thi, các buổi tọa đàm để giúp việc đọc sách trở thành thói quen.

     5. Tiếp tục xây dựng “Tủ sách lớp học”, “Góc thư viện” “Thư viện thân thiện” trong các trường tiểu học.

Nếu trường lớp bạn không có tủ sách, góc thư viện và không có sách mới, học sinh sẽ không có cơ hội làm quen với “người bạn sách”- khó hình thành thói quen đọc sách. Mỗi nhà trường cần thiết kế phòng thư viện, góc thư viện xanh, thư viện thân thiện với những giá sách, kệ sách hấp dẫn ngay trên sân trường, dưới những tán cây xanh rợp bóng hay ở cả những dãy hành lang lớp học. Cần phát động phong trào ủng hộ sách hàng tháng như truyện cổ tích, kỹ năng sống,… để làm giàu kho tàng sách. Tủ sách, góc thư viện ở mỗi lớp cần trang bị đầy đủ những cuốn sách học sinh yêu thích và thêm mới thường xuyên mới thu hút học sinh. Hàng tháng, giữa các lớp cần tiến hành trao đổi sách qua lại với nhau để cho các bạn đọc được nhiều sách hơn. Có sách đúng chủ đề yêu thích, sách luôn kề bên sẽ nhắc nhở học sinh niềm vui đọc sách mỗi ngày. Từ đó sẽ hình thành dần thói quen đọc sách ở học sinh.

Việc đọc sách đối với mỗi người là vô cùng quan trọng, nhất là đối với học sinh tiểu học. Bởi sách là nguồn tri thức quý giá mà nhân loại đã trao tặng cho chúng ta. Đọc sách không chỉ giúp ta thêm hiểu biết mà còn nuôi dưỡng tâm hồn ta. Sách dạy ta đạo làm người, cách đối nhân xử thế. Có rất nhiều điều thú vị và còn rất nhiều thứ chúng ta phải học từ sách. Chúng ta nên có thói quen đọc sách và chọn sách là bạn đồng hành trên con đường hướng đến thành công của mình. Hãy giáo dục học sinh biết trân trọng từng quyển sách và hãy cố gắng tiếp thu, vận dụng những tinh hoa mà sách mang lại. Hãy đọc sách đi, cả thế giới sẽ mở ra trước mắt bạn!

                                                                                                                      Nguyễn Thị Đức Lộc - TH số 1 Nam Lý- Đồng Hới